Ki ētehi ko ia te tuatahi o ngā toa rangimairie, i whai tata muri mai ko ngā poropiti rongonui a Te Whiti o Rongomai rāua ko Tohu Kakahi o Parihaka.
Ko Te Ua te Kai Kauhau tuatahi nana i whakatū tōna ake hahi Māori nei, he hahi i puta mai nā ngā kōrero kē o ngā mihingare.
"Ka kī kia pēnei ka mahi kē, koira te āhua o ngā mihingare," i kī ai a Vanessa Sturmey, nana i rangahau i ngā korero tupuna mō te Taraipunara o Waitangi.
Nana anō i tuhi, "I whakaaro ake ngā mihingare, nā ā rātou kauhau me a rātou akoranga ka tere tini te Māori mai te hunga kore wairua ki te hunga whai rongopai, pukumahi me kī he pononga mō rātou anō".
"Nā te ārero rua me te mahi tinihanga o ngā mihingare, kua tini te hunga Māori i whai kaha i o rātou akoranga. Kua whakatūria tō rātou ake hahi me kī he hahi Māori tonu hei whāngai ki te taha wairua."
Ko tētehi o ngā tino poropiti o tēra wā ko Te Ua Haumene.
Nō te hekenga whakapapa o ngā iwi o Taranaki me Te Atiawa i whānau mai a Te Ua i Waiaua i ngā tau 1820. Ko Tutawake tōna papa, i mate tata muri mai i te whanāutanga o Te Ua. I te tau 1826 i mauhereheretia e ngā toa o Waikato ka heria atu ki Kawhia rāua tahi ko tōna whaene, tipu ai ki reira.
Ki reira ako ai ia i ngā kōrero o te Paipera, me te tuhi me te pānui ki roto i te reo Māori.
"Ka āta ako ia ki ngā kōrero mō te Paipera ki raro i te maru o te mihingare a Reverand John Whiteley. Ka iriiri ia ko roto i tōna hahi ka tapaina te ingoa Horopapera hei tohu hahi tēra." i tuhi mai a Sturmey.
I ngā tau tekau 1830 ka mutu i ngā pakanga pū ki waenga tonu i ngā iwi Māori ka whakawātea i ngā pononga kua mauhereheretia, ko Te Ua tētehi.
I hoki atu ia ki Taranaki mahi ai ki te taha o ngā mihingare Weteriana ki te whare karakia hou ki roto o Waimate. Haere tonu ōna akoranga kātahi ka tū ia hei kai kauhau, ka horahia te kupu o te rongopai ki roto i tōna rohe.
Inakuanei kua rerekē te āhuatanga ki roto o Taranaki ka muia mai te taenga mai o te Pākehā. Ko tō rātou hiahia nui ko te whenua.
"Kia karo atu i te hia kai whenua o te Pākehā ka whakatūria tētehi tira Māori tuturu nei e kore whakaaetia kia hoknona whenua atu. Ko Te Ua Haumene tētehi o ngā kai tautoko", i kī mai a Stumey.
I tautoko hoki ia i te kingitanga Māori. I ngā pakanga whenua i te tau 1860 ka whawhai atu ki ngā hōia o te karauna. He reo karakia ia mō ngā hōia Māori.
I te tau 1862 te rā tuatahi o Mahuri he taukumekume ki roto i a ia anō mēna ka whai i tōna taha karaitiana, ko te ture o te Kingitanga rānei. Koira te rā i tutuki te Kaipuke 'Lord Worsley' ki ngā pari me ngā toka o Opunake. Ono tekau mā ono ngā Pākehā ki runga i taua Kaipuke.

Kei te raru te Kaipuke a Lord Worsley.
Nā Captain Vine Hale te waituhi, nā Gull i peita.
E ai te ture Kingitanga he hoariri ngā Pākehā ki runga i taua Kaipuke kua takahi i ngā ture Māori kua whakaritehia nā tēna mā te patu kia mate ka whai utu. Ētia nā te aroha nui o Te Ua, nāna i kī me manaaki atu ki ngā Pākehā ki runga i te Kaipuke, kātahi ka whakahokia kia tae pai atu rātou ki Ngāmotu.
I taua wā tonu ka whakatau anō te rongopai me te rangimarie ki roto i a ia.
Ko te rā tuarima o Mahuri ka tae mai te matakite arā ko te Anahera a Kāpera me tōna kī atu ki a Te Ua akuanei ko ngā rā mutunga o te ao, koira ngā kōrero o Hato Hoani. Nana anō i kī kua whiriwhiria te Atua me tū a Te Ua hei poropiti kia ārahi tōna iwi Māori kia puta i ngā pēhitanga o te Pākehā.
Kātahi ka timata ki te kauhau te kupu o te Atua.
I te timatatanga i te whakaaro ētehi he porangi a Te Ua, kātahi ka rongo ake rātou ki te hohonutanga o ōna kauhau. I roto i ngā marama e toru kua whakatūria e ia te hahi 'Pai Marire'.
Ko tōna whare karakia he pou niu koira ka arotahi tōna hahi. Ko te pou niu tuatahi i hanga nā te pou o taua kaipuke Lord Worsley.
Ko ngā matāpono o te Pai Marire ko ēra o te Karaitiana. Engari rā i whai tuturu i aua matāpono kia kauaka kia pēra i ngā mihingare arā he arero rua ka kī kia pēnei engari ka mahi kē.
Ko te whāinga o Te Ua kia tau katoa te rongopai me te tika ki roto o Aotearoa. E hangai taua kaupapa i ngā kauhau me ngā pūrakau o Ihu Karaiti.
Ka tapaina te ingoa Hauhau ki runga i tōna hahi. Ko Te Hau ko te wairua o te Atua koira ko te hau e pupuhi nei. Nā te hau ka tuku atu ōna kōrero arā ngā niu, ōna matakite, ōna poropiti ki ngā tōna minenga. Ka tini a Te Ua i tōna ingoa mai i a Horopapera ki a Haumene arā te 'tangata hau'.
Ka rere te kupu o Te Hauhau huri noa, puta atu ki ngā iwi o waho o Taranaki.
Waiho mā ngā tuhinga kupu o James Cowan i roto i tōna Pukapuka "The Adventures of Kimble Bent" kia rongo ake ki te mana me te whakapono o Te Ua,
"Kua akiaki a Te Ua i ōna kaitautoko kia pēra i ngā āpotoro o te hahi Moslem arā tō rātou kaha whakapono ki te hahi Hauhau ahakoa te aha", i tuhi mai a Cowan i te tau 1906.
Kua kī a Te Ua ki tōna minenga ka aro atu koe ki ngā pū o ngā hōia Pākehā me karo atu ngā matā e rere ana kia pēnei "whakatū te ringa katau kia karo atu te matā me te paparua ngā kupu nei 'Hapa! Pai marire".
Ahakoa kua pēra te minenga o Te Ua i hinga tonu atu ki ngā pū o ngā hōia Pākehā
Ko te whakamarama o Te Ua mō tēna i kī mai a Cowan "… mēna ka tutuki te matā o te Pākehā ka uru tonu i te tinana o te hunga 'tika me te rangimarie' me kī te hunga whakapono, kua pēra nā tōna kore whai tika i ngā Karakia me ngā whakaritenga o te hahi arā kua taka ki te hē"
Ahakoa kua kī ake a Te Ua ki tōna minenga me horahia ngā pū ki te aroaro o te hoariri, kua pōhēhē tonu he toa tauā ngā Hauhau
E rua ngā take kua pōhēhē ētehi. Ko te tuatahi kua patua kia mate tētehi tira hōia o Taranaki i te tau 1864, ko te rā tuaono o Paenga whāwhā. Ko ngā Ūpoko o ngā hōia Pākehā i mate kua moko mokai pēra i ngā wā o mua. Ka hoatu ngā moko mokai ki a Te Ua hei tohu kua patua te kino e te tika me te pono.
Nā tēna i te pōhēhē he karanga pakanga a Pai Marire arā he hahi pakanga anō hoki.
"I te raru a Te Ua kua huri ōna akoranga ki tētehi kaupapa pakanga" i mea mai a Sturmey.
Ko te take tuarua i pōhēhē he hahi pakanga ngā Hauhau nā te mahi takariri o tētehi o ngā Āpotoro o Te Ua, ko Kereopa Te Rau nō Te Arawa.
I te tuatahi kaha tōna tautoko kia patua te hoariri e te rangimarie, kātahi ka mate kino tana hoa rangatira me tana tamahine kua tahuna e te ahi i Rangiaowhio" i kī a Sturmey mō Kereopa.
Ko te tikanga ko Rangiaowhio he wāhi wātea i te wā o te pakanga whenua i Waikato mō ngā wahine me ngā tamariki. Kua haere te whānau o Kereopa ki tētehi tangihanga i tētehi Rātapu ka kokiri mai ngā hōia Pākehā. Kua tahuna te wāhi nei ko te Whare Karakia anō hoki, i reira ngā tamariki me ngā wāhine me te whānau o Kereopa.
Nā tena ka whai utu a Kereopa. I haere rāua ko Patara Raukatauri me tētehi tira Hauhau ki Opotiki ki Whakatohea. Nā Kereopa me tōna hia utu ka mate te mihingare a Whakana i te tau 1865 ko te rā tuarua o Pou-tū-te-rangi
Ahakoa nā te minenga a Whakana ia i whati tōna kaki me te taura ki te taha o tōna Whare Karakia, ko te mahi kē o Kereopa muri mai i tēnā ka ohorere ngā Pākehā. Ko tana ka tapahi te kaki o Whakana ka kainga ōna karu me tōna kī, ko tētehi karu ko te kawanatanga, ko tētehi ko te Kuini o Ingarangi me ōna ture.
"Koira ka kī ake he hahi kino he hahi pakanga he hahi porangi. Ko ngā Hauhau he tira kore whakaae ki te Kawanatanga," i mea mai a Sturmey.
Ahakoa ko tēra i kauhautia tonutia e Te Ua he hahi rangimarie. Nā tōna kore hiahia kia hoki ki te mura o te ahi ka timata te kōrero ngātahi ko ētehi o Ngāti Ruanui ki a Robert Harris o te Kawanatanga ko pakanga kore te take.
Ka tārewa ēnei korero, engari rā ka whāia tonuhia e Te Ua ko te rangimarie te huarahi kia tū mana motuhake te iwi Māori me te ū tonu ki ngā whenua kāhore anō kia hokona atu. I ngā rā 24 / 25 o Hakihea 1865 i tū tētehi hui hei tohi i ngā tekau mā rua hei kaimahi me ngā tokotoru tapu hei poropiti. Ko te tokotoru tapu ko Eruera Te Whiti o Rongomai, Tohu Kakahi rātou ko Taikomako.